हस्तमैथुनबारे नेपालमा धेरै कुरा भनिन्छ — कमजोरी हुन्छ, बाँझोपन आउँछ, अनुहारमा डण्डीफोर आउँछ भनेर। यी मध्ये अधिकांश कुरा वैज्ञानिक रूपमा गलत साबित भइसकेका छन्। यो लेखले चिकित्सा विज्ञानले वास्तवमा के भन्छ भनेर स्पष्ट पार्छ।
हस्तमैथुन के हो? [What is Masturbation?]
यौन आनन्द वा सन्तुष्टिका लागि आफ्नै यौनाङ्ग वा शरीरका संवेदनशील भागहरू छुने वा चलाउने कार्यलाई हस्तमैथुन [Masturbation] भनिन्छ। यो मानव यौनिकताको एक प्राकृतिक पाटो हो। बाल्यावस्थादेखि किशोरावस्था र वृद्धावस्थासम्मका मानिसहरूले आफ्नो शरीर चिन्न र यौन तनाव कम गर्न यो माध्यम अपनाउने गर्छन्।
के हस्तमैथुन सामान्य हो?
हो। हस्तमैथुन केटा र केटी दुवैका लागि पूर्ण रूपमा सामान्य र स्वाभाविक व्यवहार हो। धेरै किशोर-किशोरी र वयस्कले यो अनुभव गर्छन्, र यसले शरीरलाई कुनै हानि पुर्याउँदैन। केटीहरूले पनि हस्तमैथुन गर्छन् — यो केवल केटाहरूसँग मात्र सम्बन्धित विषय होइन, तर नेपाली समाजमा यसबारे कम कुरा हुने भएकाले धेरै केटीहरूलाई यो असामान्य हो कि भन्ने भ्रम पर्न सक्छ। यो होइन — यो पनि उत्तिकै सामान्य हो।
Hastamaithun ko faida ra asar k k hun?
समाजमा नकारात्मक चर्चा बढी भए तापनि चिकित्सा विज्ञानका अनुसार हस्तमैथुनका विभिन्न शारीरिक तथा मानसिक फाइदाहरू छन्। जब व्यक्ति चरम सुख [Orgasm] मा पुग्छ, शरीरले डोपामाइन [Dopamine], एन्डोर्फिन [Endorphins], र अक्सिटोसिन [Oxytocin] जस्ता हर्मोनहरू उत्सर्जन गर्छ। यसबाट निम्न सकारात्मक असरहरू देखिन सक्छन्:
- तनाव कम गर्ने: उत्सर्जन हुने हर्मोनहरूले मानसिक तनाव [Stress] घटाउन र मन शान्त राख्न मद्दत गर्छन्।
- राम्रो निद्रा लाग्ने: शारीरिक र मानसिक शिथिलता आउने हुनाले अनिद्राको समस्या कम भई मीठो निद्रा पर्न सघाउँछ।
- महिनावारीको दुखाइ कम गर्ने: महिलाहरूमा चरम सुखको समयमा पाठेघरको मांसपेशी खुम्चिने र फुक्ने प्रक्रियाले महिनावारीको समयमा हुने पेटको दुखाइ [Menstrual Cramps] कम गर्न मद्दत गर्छ।
- शरीरको आत्मबोध र आत्मविश्वास: यसले व्यक्तिलाई आफ्नो शरीरको संवेदनशीलता, रुचि र यौन प्रतिक्रिया बुझ्न सघाउँछ, जसले गर्दा पछि जीवनसाथीसँगको यौन सम्बन्ध अझ सहज र सुखद बन्न सक्छ।
- सुरक्षित यौन अभ्यास: यो पूर्ण रूपमा सुरक्षित अभ्यास हो। यसबाट अनिच्छित गर्भ रहने वा यौन रोगहरू [Sexually Transmitted Infections - STIs] सर्ने कुनै जोखिम हुँदैन।
यसका नकारात्मक असरहरू निकै कम र सामान्य हुन्छन्। कहिलेकाहीँ सुख्खा छालामा कडा घर्षण हुँदा वा धेरै पटक गर्दा यौनाङ्गको बाहिरी छाला दरफरिने, रातो हुने वा हल्का सुन्निने [Chafing or Mild Swelling] हुन सक्छ, जुन केही दिन आराम गर्दा आफैँ निको हुन्छ। त्यस्तै, सामाजिक अन्धविश्वासका कारण कतिपय व्यक्तिमा हस्तमैथुन गरेपछि अनावश्यक अपराधबोध वा ग्लानि [Guilt] महसुस हुन सक्छ।
भ्रम र सत्य
भ्रम: हस्तमैथुनले बाँझोपन (Infertility) निम्त्याउँछ। सत्य: Mayo Clinic र Cleveland Clinic जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाका अनुसार, हस्तमैथुनले पुरुष वा महिला कसैको प्रजनन क्षमतामा असर गर्दैन। महिलामा यसले Ovulation वा अण्डाको गुणस्तरमा कुनै असर पार्दैन। भ्रम: हस्तमैथुनले शुक्रकीट (Sperm) को संख्या घटाउँछ। सत्य: नियमित हस्तमैथुनले शुक्रकीटको संख्या वा गुणस्तरमा उल्लेखनीय असर पार्दैन। बरु, नियमित स्खलनले Epididymis मा जम्मा भएका पुराना शुक्रकीट हटाई नयाँ शुक्रकीटको गुणस्तर सुधार्न सघाउन सक्छ भनी केही अध्ययनले देखाएका छन्। भ्रम: हस्तमैथुनले डण्डीफोर (Acne) निम्त्याउँछ। सत्य: डण्डीफोर हर्मोनको उतार-चढाव, आनुवंशिकता, र छालाको स्वभावसँग सम्बन्धित हुन्छ, हस्तमैथुनसँग होइन। भ्रम: हस्तमैथुनले शारीरिक कमजोरी वा थकान ल्याउँछ। सत्य: हस्तमैथुनको कुनै गम्भीर शारीरिक साइड इफेक्ट छैन। यसले शक्ति घटाउँदैन। भ्रम: हस्तमैथुनले महिनावारी चक्रलाई असर गर्छ। सत्य: हस्तमैथुनको महिनावारी चक्रसँग कुनै वैज्ञानिक सम्बन्ध छैन। भ्रम: हस्तमैथुनले कौमार्य (Virginity) समाप्त गर्छ। सत्य: "कौमार्य" एउटा सामाजिक अवधारणा हो, चिकित्सकीय होइन। हस्तमैथुनले शरीरमा कुनै त्यस्तो परिवर्तन ल्याउँदैन जसलाई चिकित्सकीय रूपमा नाप्न सकिन्छ। भ्रम: हस्तमैथुनले आँखाको ज्योति गुम्छ वा हातमा रौँ पलाउँछ। सत्य: यो पूर्ण रूपमा अन्धविश्वास हो। हस्तमैथुनको आँखाको दृष्टि वा छालामा रौँ पलाउने प्रक्रियासँग कुनै पनि शारीरिक सम्बन्ध छैन। भ्रम: विवाहपछि वा जीवनसाथी भइसकेपछि मानिसले हस्तमैथुन गर्दैनन्। सत्य: वैवाहिक वा प्रेम सम्बन्धमा रहेका व्यक्तिहरूले पनि हस्तमैथुन गर्नु सामान्य हो। यो सम्बन्धमा समस्या भएको सङ्केत होइन, बरु दुई जनाको यौन इच्छाको समय नमिल्दा वा व्यक्तिगत सन्तुष्टिका लागि गरिने स्वाभाविक कार्य हो।कति बारम्बार गर्नु "सामान्य" हो?
यसको कुनै निश्चित "सही" संख्या छैन — यो व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ। यदि यसले दैनिक जीवन (पढाइ, सामाजिक सम्बन्ध, दिनचर्या) मा बाधा पुर्याउन थालेको छ, वा यसलाई नियन्त्रण गर्न गाह्रो भइरहेको छ भने, त्यो बेला कसैसँग (डाक्टर वा काउन्सिलर) कुरा गर्नु उपयोगी हुन सक्छ — यो लाजको विषय होइन, बरु आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको हेरचाह गर्ने कुरा हो।
पोर्नोग्राफीबारे एक शब्द
पोर्नोग्राफीमा देखिने कुरा वास्तविक यौन जीवनको यथार्थ प्रतिनिधित्व होइन — शरीरको बनावट, समय-अवधि, र व्यवहार अक्सर बढाइचढाइ गरिएको हुन्छ। यसलाई वास्तविकताको मापदण्ड ठान्नु आफ्नो शरीर वा साथीबारे गलत अपेक्षा र चिन्ता निम्त्याउन सक्छ।
स्वस्थ र सुरक्षित कसरी रहने? (घरमा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू)
हस्तमैथुन आफैँमा सुरक्षित भए तापनि सङ्क्रमण वा चोटपटकबाट बच्न निम्न स्वास्थ्य र सरसफाइका उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- हातको सरसफाइ: यौनाङ्ग छुनुअघि र पछि साबुनपानीले हात राम्रोसँग धुने बानी बसाल्नुपर्छ। फोहोर हात वा लामा नङले यौनाङ्गमा कोतरिने र कीटाणु सरेर पिसाब नली वा यौनाङ्गको सङ्क्रमण [Infection] हुने जोखिम बढाउँछ।
- अत्यधिक बल प्रयोग नगर्ने: यौनाङ्गका तन्तुहरू संवेदनशील हुने भएकाले धेरै कडा बल वा घर्षण प्रयोग गर्नु हुँदैन। यदि सुख्खापनका कारण घर्षण वा जलन हुन्छ भने सुरक्षित जल-आधारित चिप्लो पदार्थ [Water-based Lubricant] प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- असुरक्षित वस्तु प्रयोग नगर्ने: यौन आनन्दका लागि घरेलु वा धारिला वस्तुहरू यौनाङ्गमा प्रयोग गर्नु हुँदैन, जसले गम्भीर भित्री चोट पुर्याउन सक्छ।
- गोपनीयताको ख्याल राख्ने: यो नितान्त व्यक्तिगत कार्य भएकोले सधैँ सुरक्षित र एकान्त ठाउँमा मात्र गर्नुपर्छ। विशेष गरी बालबालिका वा किशोरकिशोरीहरूलाई अभिभावकले नडराई गोपनीयता [Privacy] को महत्त्व सम्झाउनु उपयुक्त हुन्छ।
कहिले डाक्टर वा काउन्सिलरसँग कुरा गर्ने?
- यसले दैनिक जीवन, पढाइ, वा सामाजिक सम्बन्धमा बाधा पुर्याउन थालेमा।
- यसलाई नियन्त्रण गर्न गाह्रो भइरहेको महसुस भएमा।
- यो लाजको विषय होइन — आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको हेरचाह गर्ने कुरा हो।
- हस्तमैथुन गर्दा वा वीर्य स्खलन हुँदा यौनाङ्ग वा तल्लो पेटमा निरन्तर दुखाइ भएमा।
- यौनाङ्गमा घाउ खटिरा आएमा, चिलाएमा वा पिसाब पोल्ने समस्या देखिएमा।
- अत्यधिक डर, चिन्ता वा अपराधबोधका कारण मानसिक तनाव भइरहेमा।
आकस्मिक अवस्थाका लक्षणहरू [Emergency Warning Signs]: सामान्यतया हस्तमैथुनमा आकस्मिक अवस्था आउँदैन। तर यदि कडा बल प्रयोग गर्दा लिंगमा अचानक पड्किएको जस्तो आवाज आई असह्य दुखाइ भएमा र तुरुन्तै सुन्निएर कालो वा नीलो भएमा [Penile Fracture], अण्डकोषमा अचानक तीव्र दुखाइ भएमा, वा यौनाङ्गबाट अत्यधिक रगत बगेमा तुरुन्तै नजिकैको अस्पतालको आकस्मिक कक्ष [Emergency] मा जानुहोस् वा एम्बुलेन्सका लागि १०२ मा फोन गर्नुहोस्। यस्ता समस्यामा घरमै घरेलु उपचार खोजेर बस्नु हुँदैन र डाक्टरको सल्लाहमा मात्र उपचार गराउनुपर्छ।
धेरै सोधिने प्रश्न (FAQ)
के हस्तमैथुन गर्नाले लिंगको आकार सानो वा बाङ्गो हुन्छ?
हुँदैन। सामान्य हस्तमैथुनले लिंगको आकार, लम्बाइ वा बनावटमा कुनै परिवर्तन ल्याउँदैन। तर, सधैँ अत्यधिक बल प्रयोग गरेर निचोर्ने वा मोड्ने गरियो भने चाहिँ भित्री तन्तुहरूमा चोट पुग्न सक्छ, त्यसैले कोमल तरिकाले गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
Din ma kati choti hastamaithun garnu thik ho?
चिकित्सा विज्ञानले दिनमा वा हप्तामा यति नै पटक गर्नुपर्छ भनेर कुनै सीमा तोकेको छैन। कोही व्यक्ति दिनहुँ गर्छन् भने कोही महिनामा एक-दुई पटक वा कहिल्यै नगर्ने पनि हुन्छन्। जबसम्म यसले तपाईंको शरीरमा दुखाइ दिँदैन र काम वा पढाइमा असर गर्दैन, तबसम्म यो सामान्य मानिन्छ।
Hastamaithun kasari roknu वा कम गर्ने?
हस्तमैथुन स्वास्थ्यका लागि हानिकारक नभएकोले यसलाई पूर्ण रूपमा रोक्नैपर्छ भन्ने छैन। तर यदि तपाईंलाई यो बानी कम गर्न मन छ भने खाली समयमा एक्लै नबस्ने, नियमित शारीरिक व्यायाम वा खेलकुदमा सहभागी हुने, उत्तेजक सामग्रीहरूबाट टाढा रहने र नयाँ रचनात्मक सीप वा छन्दमा मन लगाउने गर्न सकिन्छ।
के गर्भावस्थामा हस्तमैथुन गर्नु सुरक्षित हुन्छ?
सामान्य र जोखिमरहित गर्भावस्थामा हस्तमैथुन गर्नु पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुन्छ र यसले गर्भको शिशुलाई असर गर्दैन। तर यदि डाक्टरले गर्भावस्थामा उच्च जोखिम [High-risk Pregnancy] छ वा यौन सम्पर्क नगर्न भन्नुभएको छ भने डाक्टरको सल्लाहमा मात्र निर्णय लिनुपर्छ।
के हस्तमैथुनले शीघ्र स्खलन [Premature Ejaculation] निम्त्याउँछ?
हस्तमैथुनले स्थायी रूपमा शीघ्र स्खलनको रोग निम्त्याउँदैन। यद्यपि, सधैँ हतारमा वा लुकेर चाँडो सक्ने बानी परेको छ भने यौन सम्पर्कको बेला पनि त्यस्तै बानी देखिन सक्छ। पर्याप्त समय लिएर र शान्त वातावरणमा गर्दा यो समस्या हुँदैन।
सन्दर्भ
- Cleveland Clinic. "Masturbation: Facts and Benefits." Available at: clevelandclinic.org
- Mayo Clinic. "Male masturbation: Does frequency affect male fertility?" Available at: mayoclinic.org
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). "Masturbation - HealthyChildren.org." Available at: www.healthychildren.org/English/ages-stages/gradeschool/puberty/Pages/Masturbation.aspx
- NHS. "Sexual health - Live Well." Available at: www.nhs.uk/live-well/sexual-health/
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). "Dating & Sex - HealthyChildren.org." Available at: www.healthychildren.org/English/ages-stages/teen/dating-sex/Pages/default.aspx