Pregnancy ma bantaa? Garbhavasthama wakwaki ra bantaa

Medical review: Reviewed by Dr Roshan Basnet, MBBS, NMC 11251. Last reviewed 2026-10-31.

छोटो उत्तर: गर्भावस्थाको सुरुमा वाकवाकी लाग्नु र बान्ता हुनु धेरै सामान्य हो, र यो प्रायः १६ देखि २० हप्तासम्ममा कम हुन्छ। थोरै-थोरै खाना खाने, बिस्तारै पानी पिउने र आराम गर्नेले मद्दत गर्छ। तर २४ घण्टासम्म केही पनि पेटमा नअडिए, पिसाब धेरै गाढा भए वा रिंगटा लागे स्वास्थ्य संस्था जानुपर्छ।

👉 Aafno EDD check garnuhos: Due date calculator

आफ्नो बच्चा जन्मने अनुमानित मिति (EDD) यहाँ हिसाब गर्नुहोस् →

👉 Aafno mahinawari check garnuhos: Period calculator

अर्को महिनावारी र उर्वर दिन कहिले हो, यहाँ हिसाब गर्नुहोस् →

मानिसहरू यसरी पनि खोज्छन्: pregnancy ma bantaa, pregnancy ma vomit

गर्भावस्थामा बान्ता किन हुन्छ?

यसलाई धेरैले "morning sickness" भन्छन्, तर वाकवाकी र बान्ता दिनको जुनसुकै समयमा हुन सक्छ। यो गर्भावस्थाको सुरुमा धेरै महिलामा देखिने सामान्य परिवर्तन हो। थकाइले वाकवाकी अझ बढाउन सक्छ।

यसको ठोस कारण अझै पूर्ण रूपमा थाहा नभए पनि, गर्भावस्थाको सुरुमा शरीरमा हुने हर्मोनको तीव्र परिवर्तन मुख्य कारण मानिन्छ। विशेष गरी एचसीजी [Human Chorionic Gonadotropin - hCG] र इस्ट्रोजेन [Estrogen] हर्मोनको स्तर बढ्दा पाचन प्रणाली र मस्तिष्कको वाकवाकी नियन्त्रण गर्ने भागमा असर पर्छ। साथै, यो समयमा गन्ध सुँघ्ने क्षमता संवेदनशील हुने र पेट ढिलो खाली हुने भएकाले पनि छिटो वाकवाकी लाग्छ।

Pregnancy ma bantaa kina hunxa र कसलाई बढी जोखिम हुन्छ?

सबै गर्भवती महिलालाई एउटै दरमा वाकवाकी लाग्दैन। केही अवस्थाहरूमा यो समस्या देखिने सम्भावना अझ बढी हुन्छ:

  • जुम्ल्याहा वा सोभन्दा बढी बच्चा: गर्भमा एकभन्दा बढी बच्चा हुँदा हर्मोनको मात्रा उच्च हुने भएकाले बान्ता बढी हुन सक्छ।
  • विगतको गर्भावस्था: यदि पहिलेको गर्भावस्थामा वाकवाकी र बान्ता भएको थियो भने, अर्को पटक पनि हुने सम्भावना रहन्छ।
  • पारिवारिक इतिहास: आमा वा दिदीबहिनीलाई गर्भावस्थामा कडा बान्ता भएको इतिहास छ भने जोखिम बढ्छ।
  • यात्रा गर्दा वाकवाकी लाग्ने समस्या: गाडी चढ्दा रिंगटा वा बान्ता हुने [Motion sickness] र माइग्रेन [Migraine] को समस्या भएकालाई पनि यो बढी देखिन सक्छ।

कहिलेसम्म रहन्छ?

धेरैजसो महिलामा वाकवाकी र बान्ता १६ देखि २० हप्तासम्ममा हराउँछ। यसपछि पनि धेरै बान्ता भइरहे वा बढ्दै गए स्वास्थ्यकर्मीलाई देखाउनुहोस्।

सामान्यतया यो समस्या गर्भ रहेको ६ हप्ता वरपर सुरु हुन्छ र ९ हप्तातिर सबैभन्दा कडा महसुस हुन सक्छ। दोस्रो त्रैमासिक सुरु भएसँगै हर्मोनको उतारचढाव स्थिर हुने हुँदा बिस्तारै आराम मिल्छ। तर, थोरै महिलाहरूमा यो समस्या प्रसूति नहुन्जेलसम्म पनि रहिरहन सक्छ।

घरमा के गर्दा सजिलो हुन्छ?

  • आराम: थकाइले वाकवाकी बढाउँछ, त्यसैले पर्याप्त आराम गर्नुहोस्।
  • थोरै-थोरै खाना: धेरै पटक, थोरै मात्रामा, कम चिल्लो र सादा खाना खानुहोस्; जस्तै भात, रोटी, चिउरा।
  • बिहान उठ्नुअघि: सुक्खा टोस्ट वा सादा बिस्कुट खानुहोस्।
  • गन्ध: तातो खानाको गन्धले वाकवाकी लाग्छ भने चिसो खाना खानुहोस्।
  • पानी: एकैचोटि धेरै होइन, थोरै-थोरै गरेर बारम्बार पिउनुहोस्।
  • अदुवा: केहीलाई मद्दत गर्छ। अदुवाको चक्की वा पूरक लिनुअघि स्वास्थ्यकर्मीलाई सोध्नुहोस्।
  • नाडीमा थिच्ने पट्टी (acupressure): केहीले प्रयोग गर्छन्।
  • ताजा हावा र खुकुलो कपडा: कोठामा हावा ओहोरदोहोर हुने वातावरण राख्नुहोस् र पेटमा चाप नपर्ने खालका खुकुलो कपडा लगाउनुहोस्।
  • दाँत र मुखको हेरचाह: बान्ता भएपछि मुखको एसिडले दाँतको बाहिरी तह बिगार्न सक्छ। त्यसैले बान्ता हुनेबित्तिकै ब्रस नगरी पहिले सादा पानीले मुख कुल्ला गर्नुहोस्।

गर्भावस्थामा के खाने भन्नेबारे: गर्भावस्थामा खाना र व्यायाम।

औषधि कहिले चाहिन्छ?

घरेलु तरिकाले नसुध्रिने कडा बान्तामा डाक्टरले गर्भावस्थामा सुरक्षित मानिने बान्ता रोक्ने औषधि (antiemetic) छोटो समयको लागि दिन सक्छन्। यी प्रायः antihistamine प्रकारका चक्की हुन्छन्। कुनै पनि औषधि डाक्टरको सल्लाहमा मात्र लिनुहोस्; आफैं पसलबाट किनेर नखानुहोस्।

डाक्टरको सल्लाहमा भिटामिन बी-६ [Vitamin B6] र अन्य सुरक्षित औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ। यदि आइरन र फोलिक एसिडको चक्की खाँदा वाकवाकी अझ बढेको छ भने, आफैं औषधि बन्द नगर्नुहोस्। स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह गरेर ती भिटामिन सुत्ने बेलामा वा खानाको बीचमा खाने समय मिलाउन सकिन्छ।

सामान्य बान्ता र गम्भीर बान्ता (हाइपरइमेसिस) मा फरक

कुरासामान्य वाकवाकी-बान्ताहाइपरइमेसिस ग्राभिडेरम
कति कडासहन सकिनेधेरै कडा, बारम्बार बान्ता
खाना-पानीकेही अडिन्छप्रायः अडिँदैन
समयप्रायः १६–२० हप्तासम्ममा कम१६–२० हप्तासम्म पनि नसुध्रिन सक्छ
शरीरमा असर—तिर्खा, थकाइ, रिंगटा, कम पिसाब, तौल घट्नु

गम्भीर बान्ताबारे विस्तृत: हाइपरइमेसिस ग्राभिडेरम।

बान्ता अरू समस्याको संकेत कहिले हुन्छ?

करिब २० हप्तापछि अचानक बान्तासँगै कडा टाउको दुखाइ, आँखा धमिलो, करङमुनि दुखाइ वा अनुहार, हात, खुट्टा सुन्निनु भए प्रि-एक्लाम्पसिया हुन सक्छ। यस्तोमा तुरुन्त जाँच गराउनुहोस्। अरू संकेत: pregnancy ma khatarnak laxan।

यसका साथै, बान्तासँगै पोल्ने गरी पिसाब फेर्न गाह्रो भएमा पिसाबको संक्रमण [Urinary Tract Infection - UTI], र झाडापखाला वा पेट बटारिएर दुखेमा खानाको विषाक्तता [Food poisoning] जस्ता अन्य स्वास्थ्य समस्या पनि हुन सक्छन्।

बान्ता हुँदा शरीरमा पानी पुगेको छ कि छैन कसरी थाहा पाउने?

बान्ता धेरै भएमा सबैभन्दा ठूलो चिन्ता शरीरमा पानी घट्नु हो। यसलाई ध्यान दिन केही सजिला संकेत छन्:

  • पिसाबको रङ: पिसाब धेरै गाढा भयो भने शरीरमा पानी कम भएको हुन सक्छ।
  • पिसाब कति पटक: ८ घण्टाभन्दा बढी पिसाब नआए स्वास्थ्यकर्मीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
  • तिर्खा र थकाइ: धेरै तिर्खा लाग्नु, थकाइ लाग्नु, रिंगटा लाग्नु पानी घटेको संकेत हुन सक्छ।
  • उभिँदा: उभिँदा धेरै कमजोर वा बेहोस जस्तो लाग्नु पनि ध्यान दिनुपर्ने कुरा हो।

यी संकेत देखिए घरमै पर्खेर बस्नु राम्रो होइन। स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउँदा पानी र पोषणको अवस्था हेरेर उपयुक्त उपचार गर्न सकिन्छ।

दैनिक जीवनमा सानातिना सजिलो तरिका

बान्ता हुने दिनमा पनि काम, घर र परिवार सम्हाल्नुपर्ने हुन सक्छ। केही कुराले दिन सजिलो बनाउन सक्छ:

  • खाली पेट नबस्नुहोस्; थोरै खाना नजिकै राख्नुहोस्।
  • बिहान ओछ्यानबाट उठ्नुअघि नै सुक्खा बिस्कुट वा टोस्ट खानुहोस्।
  • तातो खाना पकाउँदा गन्धले वाकवाकी लाग्छ भने परिवारका सदस्यलाई पकाउन सहयोग माग्नुहोस्।
  • पानी एकैपटक धेरै पिउनुको सट्टा दिनभरि थोरै-थोरै पिउनुहोस्।
  • थकाइले वाकवाकी बढाउने भएकोले बेलुका चाँडै आराम गर्नुहोस्।

परिवारले आमालाई गाली गर्ने वा "सबैलाई हुन्छ" भनेर बेवास्ता गर्नुको सट्टा आराम गर्न र खाना-पानी पुर्‍याउन सहयोग गर्नु राम्रो हुन्छ। बान्ता कडा भएको खण्डमा स्वास्थ्य संस्था लैजान ढिलो नगर्नुहोस्।

> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - पिसाब धेरै गाढा हुनु वा ८ घण्टाभन्दा बढी पिसाब नआउनु > - २४ घण्टासम्म खाना वा पानी केही पनि नअडिनु > - उभिँदा धेरै कमजोर, रिंगटा वा बेहोस जस्तो हुनु > - पेट दुख्नु वा ज्वरो आउनु > - बान्तामा रगत देखिनु वा तौल घट्नु > - बान्तासँग कडा टाउको दुखाइ, आँखा धमिलो वा अचानक सुन्निनु

माथि उल्लेखित कुनै पनि गम्भीर वा आपत्कालीन लक्षण देखिएमा तुरुन्तै नजिकैको अस्पतालको आकस्मिक कक्ष [Emergency] मा जानुहोस् वा एम्बुलेन्सका लागि १०२ मा फोन गर्नुहोस्।

भ्रम र यथार्थ (Myths vs Facts)

  • भ्रम: बिहानको समयमा मात्र वाकवाकी र बान्ता हुन्छ।
    यथार्थ: यसलाई 'मर्निङ सिकनेस' भनिए तापनि वाकवाकी र बान्ता दिन वा रातको जुनसुकै समयमा हुन सक्छ।
  • भ्रम: बान्ता हुनुले गर्भमा छोरा वा छोरी के छ भन्ने पत्ता लाग्छ।
    यथार्थ: बान्ताको सम्बन्ध हर्मोनको परिवर्तनसँग हुन्छ; यसबाट बच्चाको लिंग थाहा हुँदैन।
  • भ्रम: बान्ता हुँदा खाना खायो भने अझ बढी बान्ता हुन्छ, त्यसैले खाली पेट बस्नुपर्छ।
    यथार्थ: खाली पेट बस्दा पेटको एसिडले झन् बढी वाकवाकी गराउँछ। त्यसैले थोरै-थोरै सुक्खा र सादा खाना खाइरहनुपर्छ।

धेरै सोधिने प्रश्न

pregnancy ma bantaa kati hapta samma hunxa?

प्रायः १६ देखि २० हप्तासम्ममा कम हुन्छ।

pregnancy ma vomit bhayo bhane bacha lai asar garxa?

सामान्य बान्ताले प्रायः समस्या गर्दैन। तर खाना-पानी नअडिने वा शरीरमा पानी घटेका लक्षण भए जाँच गराउनुहोस्।

bantaa rokne aushadhi khana milxa?

कडा बान्तामा डाक्टरले गर्भावस्थामा सुरक्षित औषधि दिन सक्छन्; डाक्टरको सल्लाहमा मात्र।

pregnancy ma bantaa kam garne tarika?

आराम, थोरै-थोरै सादा खाना, बिहान सुक्खा बिस्कुट, बिस्तारै पानी पिउने।

Pregnancy ma bantaa nahunu normal ho?

हो, यो पूर्ण रूपमा सामान्य हो। सबै गर्भवती महिलालाई वाकवाकी वा बान्ता हुँदैन, र बान्ता नहुँदैमा गर्भको बच्चालाई कुनै समस्या छ भन्ने हुँदैन।

Bantaa huda kasto khana khanu hudaina?

धेरै चिल्लो, तारेको, पिरो, मसलेदार र कडा गन्ध आउने खानाले वाकवाकी बढाउने हुँदा यस्ता खानेकुरा नखानु राम्रो हुन्छ।

स्रोतहरू

यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।

Sources

  1. NHS. Vomiting and morning sickness. Accessed 2026.
  2. NHS. Severe vomiting in pregnancy. Accessed 2026.
  3. NHS. Pre-eclampsia. Accessed 2026.
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Morning sickness. Accessed 2026.
  5. Cleveland Clinic. Morning Sickness: When It Starts, Treatment & Prevention. Accessed 2026.
  6. American College of Obstetricians and Gynecologists. value is what Coveo indexes and uses as the title in Search Results.-- titleMorning Sickness: Nausea and Vomiting of Pregnancy | ACOG. Accessed 2026.